Nowy Targ u źródeł regionalizmu. W Muzeum Podhalańskim o narodzinach Związku Podhalan

Skąd wzięła się idea wspólnego działania na rzecz Podhala, Spisza i Orawy - i dlaczego właśnie Nowy Targ tak często wraca w opowieściach o regionalnym przebudzeniu? Takie pytania wybrzmiały podczas czwartkowego spotkania w Muzeum Podhalańskim w Nowym Targu, które tym razem stało się miejscem rozmowy o historii i znaczeniu Związku Podhalan.

Wydarzenie odbyło się w ramach cyklu „Gościnnie w Muzeum”, a jego gościem był Julian Kowalczyk - regionalista i prezes Związku Podhalan w Polsce im. św. Jana Pawła II. Prelekcja prowadziła uczestników przez kolejne etapy narodzin ruchu regionalnego na Podhalu, od pierwszych inicjatyw społecznych, aż po formalne utworzenie organizacji, która do dziś pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych strażników góralskiego dziedzictwa.

Kim jest Julian Kowalczyk i dlaczego to on opowiadał o tych początkach

Julian Kowalczyk pochodzi z Łapsz Niżnych i od lat należy do grona najbardziej znanych działaczy związanych z Podhalem i Spiszem. Jest publicystą, pełni funkcję redaktora naczelnego pism regionalnych „Na Spiszu” i „Podhalanin”, ma na koncie liczne publikacje, a także współtworzył projekty filmowe poświęcone kulturze góralskiej. Od 2020 roku stoi na czele Związku Podhalan w Polsce im. św. Jana Pawła II, łącząc działalność organizacyjną z popularyzacją historii regionu.

„Nowy Targ przez lata był jednym z najważniejszych punktów na mapie podhalańskiego ruchu regionalnego - tu działy się rzeczy, które stały się fundamentem wspólnotowego działania.”

Julian Kowalczyk, prezes Związku Podhalan w Polsce im. św. Jana Pawła II

Dlaczego Nowy Targ? Kluczowe daty i wydarzenia

W czasie spotkania szczególnie mocno wybrzmiał wątek powiązań Związku Podhalan z Nowym Targiem. Podkreślano, że miasto nie było jedynie tłem dla regionalnych inicjatyw - to tutaj koncentrowały się działania i dyskusje, które z czasem przerodziły się w trwałe struktury społeczne. Słuchacze usłyszeli o wydarzeniach uznawanych za kamienie milowe rozwoju regionalizmu na Podhalu.

• 1873 rok - powstanie Galicyjskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, wskazywane jako początek zorganizowanego ruchu regionalnego na Podhalu.
• 1912 rok - II Zjazd Podhalan, podczas którego pojawiła się idea stworzenia organizacji mającej chronić i rozwijać kulturę regionu.
• Powstanie „Gazety Podhalańskiej” - ważny element budowania świadomości i komunikacji środowisk regionalnych.
• 1919 rok - IV Zjazd Podhalan, na którym utworzono Związek Podhalan.

Prelekcja nie ograniczyła się do samych dat. Wspominano również o tym, jak w kolejnych latach organizacja poszerzała zakres aktywności, wykraczając poza symboliczne pielęgnowanie tradycji.

Międzywojnie i Ognisko Nowotarskie: tradycja, ale też rozwój

Uczestnicy dowiedzieli się, że w okresie międzywojennym Związek Podhalan kierował energię nie tylko na podtrzymywanie obrzędowości i tożsamości, ale też na inicjatywy, które miały wzmacniać region od strony praktycznej. W tamtym czasie stowarzyszenie angażowało się w działania wspierające rozwój edukacyjny i gospodarczy Podhala, Spisza oraz Orawy, traktując kulturę jako fundament, a nie jedyny cel.

Osobny fragment spotkania poświęcono Ognisku Nowotarskiemu - jednemu z najstarszych oddziałów stowarzyszenia, działającemu od 1921 roku. Wątek ten stał się okazją do szerszej refleksji nad ciągłością regionalnych inicjatyw i nad tym, jak instytucje oraz ludzie przez kolejne dekady pilnowali, by tradycja nie została jedynie muzealnym eksponatem.

„Historia Związku Podhalan to nie tylko opowieść o obrzędach i stroju, ale też o odpowiedzialności za rozwój Podhala, Spisza i Orawy.”

Julian Kowalczyk, prezes Związku Podhalan w Polsce im. św. Jana Pawła II

Czwartkowe spotkanie w Muzeum Podhalańskim przypomniało, że ponad stuletnie dzieje Związku Podhalan są ściśle splecione z Nowym Targiem, a także z kolejnymi generacjami osób, które w regionalnej kulturze widziały coś więcej niż tradycję - widziały wspólnotę, zobowiązanie i plan na przyszłość.