Pamięć o ofiarach Wołynia. Premier: prawda i godny pochówek są obowiązkiem państwa

11 lipca i pamięć o krwawej niedzieli

11 lipca przypada rocznica tak zwanej krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej. W przekazie władz państwowych podkreślono, że była to zbrodnia ludobójstwa dokonana przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach, obywatelach polskich i osobach innych narodowości mieszkających na ziemiach wschodnich II Rzeczpospolitej. Ten dzień od lat pozostaje jednym z najboleśniejszych punktów w polskiej pamięci historycznej, bo dotyczy nie tylko wojennej tragedii, ale też losu całych rodzin, które przez dekady nie znały miejsca spoczynku swoich bliskich. Dla wielu osób w Polsce, także poza dużymi ośrodkami, to nie jest wyłącznie historia z podręczników, lecz kwestia rodzinnej pamięci i domknięcia spraw, które nie zostały zakończone po wojnie.

W komunikacie zwrócono uwagę, że odpowiedzią na tę tragedię ma być przede wszystkim prawda. Oznacza to konieczność wskazania sprawców, jednoznacznego potępienia samej zbrodni oraz zachowania pamięci o każdej ofierze i miejscu jej śmierci. Władze państwa akcentują również, że zamordowani nie mogą pozostać bezimienni i nie mogą zostać bez godnego pochówku. To ważne także z perspektywy zwykłych obywateli, bo pokazuje, że polityka pamięci nie dotyczy wyłącznie ceremonii rocznicowych, ale także elementarnego szacunku wobec ofiar i ich rodzin.

Ekshumacje po latach i oczekiwanie rodzin

Premier poinformował, że podjął skuteczne starania o wznowienie po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej. Chodzi także o innych polskich ofiar wojennych z XX wieku na Ukrainie, których ciała nie zostały wcześniej godnie pochowane w grobach. Według przekazu rządu rodziny tych osób czekały na tę możliwość ponad 80 lat. Dla wielu bliskich to oznacza nie tylko szansę na odnalezienie szczątków, ale też możliwość przeżycia żałoby w sposób zgodny z tradycją i elementarnym poczuciem sprawiedliwości.

Podjęte działania mają wymiar praktyczny, a nie jedynie symboliczny. Poszukiwania i ekshumacje pozwalają ustalić miejsca pochówku, zidentyfikować ofiary i przywrócić im nazwiska, które przez dziesięciolecia mogły funkcjonować jedynie w rodzinnych opowieściach. To również ważna wiadomość dla opinii publicznej, bo pokazuje, że państwo traktuje obowiązek upamiętnienia ofiar jako realne zadanie, wymagające współpracy, czasu i konsekwencji. W takich sprawach znaczenie ma każdy odnaleziony ślad, a każda identyfikacja staje się częścią większego procesu przywracania pamięci.

• 11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli.
• Rodziny ofiar czekały na wznowienie poszukiwań i ekshumacji ponad 80 lat.
• W Warszawie ma stanąć Mur Pamięci z wiecznym ogniem i nazwiskami odnalezionych oraz zidentyfikowanych ofiar.
• W przekazie państwa zbrodnię określono jako ludobójstwo dokonane na Polakach i obywatelach polskich oraz innych narodowości II Rzeczpospolitej.

Mur Pamięci w Warszawie i znaczenie imion ofiar

Jednym z zapowiedzianych elementów upamiętnienia ma być Mur Pamięci w Warszawie. Zgodnie z zapowiedzią znajdzie się na nim wieczny ogień oraz nazwiska każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary. To rozwiązanie ma znaczenie nie tylko symboliczne, ale także społeczne, bo przywraca ofiarom indywidualny wymiar, zamiast sprowadzać ich wyłącznie do zbiorowej statystyki. Dla rodzin nazwisko wyryte w przestrzeni publicznej oznacza potwierdzenie, że pamięć o ich bliskich nie zniknęła wraz z kolejnymi dekadami.

W komunikacie zaznaczono, że Rzeczpospolita nie zapomni o żadnej z tych osób. Tego typu deklaracja jest istotna, ponieważ porządkuje państwową politykę pamięci wokół konkretnych działań: poszukiwań, identyfikacji i godnego pochówku. Dla przeciętnego obywatela oznacza to, że państwo stara się łączyć historię z odpowiedzialnością wobec współczesności, a nie traktować przeszłości jako zamkniętego rozdziału. W praktyce chodzi o to, by ofiary odzyskały swoje miejsce w historii i w przestrzeni publicznej.

Prawda, pojednanie i odpowiedzialność Polski oraz Ukrainy

W wystąpieniu podkreślono, że pamięć nie może stać się narzędziem nienawiści. Zaznaczono również, że odpowiedzią na nacjonalizm nie może być kolejny nacjonalizm, a pamięć i prawda mają służyć budowie lepszej przyszłości bez pogardy i bez nienawiści. W tym ujęciu historia nie ma dzielić społeczeństw, ale pomagać w tworzeniu relacji opartych na szacunku i jasnym nazewnictwie faktów. To ważny sygnał zwłaszcza w regionie, w którym bezpieczeństwo i współpraca są dziś szczególnie istotne dla codziennego życia obywateli.

W komunikacie przypomniano, że Europa pokoju i wzajemnego szacunku, pojednana po II wojnie światowej, była możliwa dzięki prawdzie i nazywaniu rzeczy po imieniu. Dodano, że każdy, kto chce dołączyć do tej wspólnoty, musi być gotowy na prawdę. Wskazano także, że odpowiedzialność za przyszłość i bezpieczeństwo dzieci oraz wnuków jest wspólna dla Polski, Ukrainy i Europy. W tym kontekście solidarność zbudowana ma być na fundamencie prawdy, pamięci i nadziei, a nie na przemilczaniu bolesnych wydarzeń. To przekaz, który łączy historyczną pamięć z aktualnym znaczeniem dla relacji międzypaństwowych i bezpieczeństwa zwykłych rodzin.

„Pamięć nie może być sługą nienawiści. Odpowiedzią na nacjonalizm nie może być więcej nacjonalizmu.”

Premier polskiego rządu

„Prawda to wskazanie i nazwanie winnych, to potępienie - jednoznaczne - tej zbrodni.”

Premier polskiego rządu

„W Warszawie stanie Mur Pamięci z wiecznym ogniem i nazwiskami każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary.”

Premier polskiego rządu